Yandex: jak działa rosyjska wyszukiwarka w czasie wojny i po wycieku danych?

Na świecie większość osób korzysta z Google, ale w niektórych krajach istnieją wyszukiwarki, które mają własną, silną pozycję. Przykładem jest Yandex – największa rosyjska firma technologiczna, która rozwija swoją wyszukiwarkę od końca lat 90-tych. Chociaż Yandex nie zdobył popularności w Polsce po wejściu w 2001 roku, stał się podstawowym narzędziem sieciowym w Rosji, Białorusi, Kazachstanie, Uzbekistanie i Turcji.

Dane ze strony gs.statcounter.com pokazują, że Yandex to czwarta najpopularniejsza wyszukiwarka na świecie z udziałem około 0,94% w 2023 roku. Jednak w Rosji Yandex jest numerem jeden, obsługując ponad połowę wszystkich zapytań. Na pierwszy plan wysuwa się dziś jego rola w czasie wojny na Ukrainie i po głośnym wycieku danych. To na te wydarzenia warto zwrócić szczególną uwagę.

W tym artykule w prosty sposób wyjaśnimy, jak działa algorytm Yandexa, jakie elementy są dla niego najważniejsze i czemu to jest ważne. Sprawdzimy też, jak wojna w Ukrainie, cenzura i kontrola wiadomości zmieniają to, co widzi użytkownik. Opiszemy ostatni wyciek danych – jakie miał przyczyny, jakie dane wypłynęły, co to znaczy dla branży SEO, marketetingu i codziennych użytkowników. Na końcu przedstawimy, jaką rolę odgrywa Yandex w Rosji oraz jak korzystać z tej wyszukiwarki w obecnych warunkach.

Jak funkcjonuje algorytm Yandex?

Algorytmy wyszukiwarek to skomplikowane systemy, które są zmieniane tak, by lepiej odpowiadały na potrzeby użytkowników. Chociaż szczegółowe zasady działania pozostają tajemnicą firmy, wycieki i analizy pozwalają poznać główne zasady oceniania stron przez Yandex. Tak jak Google, Yandex ocenia strony na podstawie różnych czynników, ale ma też swoje własne zasady.

Co wyróżnia Yandex?

• Dobre rozumienie cyrylicy – Yandex jest przystosowany do wyszukiwania w językach używających tego alfabetu, co daje mu przewagę w Rosji i krajach regionu.
• Ocena linków – najbardziej liczą się linki ze stron o wysokiej renomie, tematycznych, dodawane w sposób „naturalny” lub z Wikipedii. Linki z podejrzanych adresów (zawierających dużo cyfr, wielkich liter czy powtórzonych znaków /) obniżają ocenę.
• Popularność strony – liczba unikalnych odwiedzin i ruch organiczny mają duży wpływ na pozycję w wynikach.

Personalizowanie wyników

Yandex dostosowuje wyniki do osoby korzystającej z wyszukiwarki. Bierze pod uwagę wcześniejsze wyszukiwania, zainteresowania, zachowanie na stronie (ile czasu ktoś spędził, ile podstron obejrzał, czy zostawił komentarz lub wypełnił formularz). Ważna jest też lokalizacja – algorytm preferuje lokalne firmy, wybierając je dzięki analizie IP, domen i słów kluczowych.

Znaczenie technicznych aspektów

Techniczne działanie strony również wpływa na widoczność w Yandex. Wyszukiwarka promuje strony na sprawnych i stabilnych serwerach (takich z niską liczbą błędów 4xx i 5xx). Monitoruje także, czy na stronie jest unikalna treść, dobrze napisane nagłówki, wartościowe opisy oraz dane autorów. Yandex używa narzędzi rozpoznających język, potrafi wykryć nadmiar reklam oraz treści niezgodne z rosyjskim prawem (np. dotyczące przemocy czy pornografii). Wysoki współczynnik CTR (kliknięć w wynik) daje stronie lepsze miejsce w wynikach.

Yandex w czasie wojny: cenzura i kontrola wiadomości

Wojna w Ukrainie zmieniła świat internetowy w Rosji. Firmy takie jak Yandex są uważnie obserwowane przez zagraniczne media, a na niektóre z nich nałożono sankcje. Szczególnie ważna stała się w tej sytuacji rola Yandexa, jako najpopularniejszej wyszukiwarki i agregatora wiadomości w Rosji.

Zmiany w polityce informacyjnej

Od początku wojny Rosja zaostrzyła zasady dotyczące wiadomości w internecie. Yandex jako największa firma tej branży musi teraz stosować się do wytycznych rządowych. Polega to głównie na usuwaniu nieoficjalnych źródeł, blogów czy zagranicznych mediów i promowaniu wiadomości państwowych. Od 2017 roku firma zobowiązana jest też do sprawdzania prawdziwości wiadomości z wyjątkiem tych pochodzących z mediów publicznych.

Cenzura treści

W Rosji działa państwowy urząd Roskomnadzor, który może blokować strony bez wyroku sądu. Po rozpoczęciu wojny przepisano nowe prawo – za publikowanie „fałszywych wiadomości” o armii grożą wysokie kary. Yandex musiał więc jeszcze ostrzej usuwać materiały niezgodne z linią Kremla. To wszystko utrudnia dotarcie do niezależnych informacji.

Ukrywanie kluczowych wiadomości

Badania DFRLab pokazują, że przy korzystaniu z rosyjskiego adresu IP Yandex promuje oficjalne państwowe wersje wydarzeń i blokuje strony przeciwne rządowi. W wynikach nie widać linków do BBC, Meduzy czy Radia Wolna Europa. Nawet obrazy związane z wojną ciężko znaleźć – zamiast tego wyświetlane są krajobrazy, flagi czy propagandowe grafiki. Nawet zdjęcia związane z protestami nie pojawiają się w tej wyszukiwarce.

Konflikt z niezależnymi mediami

Podejście Yandexa utrudnia dostęp do wiadomości niezgodnych z oficjalną linią. Podobnie działa VKontakte (rosyjski portal społecznościowy), który blokuje te same strony. W efekcie Rosjanie mają znacznie ograniczony dostęp do niezależnych źródeł, a całość informacji przepływających przez internet jest ściśle kontrolowana.

Wyciek danych z Yandex: co się wydarzyło?

W ostatnich latach coraz częściej słychać o wyciekach danych z dużych firm. Yandex również ucierpiał przez ataki i ujawnienie informacji – zarówno na serwisy takie jak Yandex Mail czy Taxi, jak i ogromny wyciek kodu w 2023 roku.

Czego dotyczył wyciek?

• W styczniu 2023 w sieci pojawiły się fragmenty kodu dla 79 usług Yandexa.
• Zbiory pochodziły z początku 2022 roku (więc mogą nie odzwierciedlać najnowszych zmian), ale pokazały, jak działa algorytm i inne wewnętrzne rozwiązania firmy.
• Nie wiadomo dokładnie, kto stoi za wyciekiem, ale wiele wskazuje na celowe działanie.

Wpływ na SEO i marketing

Specjaliści SEO uzyskali rzadką okazję do poznania czynników rankingowych Yandexa i analizy algorytmów „od środka”. Choć zasady działania są podobne do Google, szczegóły okazały się ważne dla stron i firm obecnych na tamtym rynku. Marketerzy mogli lepiej przygotować strategię widoczności, a dowiedzenie się, jak wyceniane są różne elementy stron, pozwoliło zoptymalizować działania reklamowe.

Zagrożenia dla użytkowników i firm

Każdy wyciek danych wiąże się z problemem utraty prywatności. Przykładowo, z serwisu Yandex Mail wypłynęły dane ponad 150 tysięcy osób. W przypadku wycieku kodu same algorytmy nie zawierały danych osobowych, ale poznanie strategii działania firmy może wpłynąć na bezpieczeństwo w przyszłości. Firmy korzystające z reklam (Yandex.Direct) lub analityki (Yandex.Metrica) mogą mieć zastrzeżenia co do bezpieczeństwa oraz stabilności usług. Użytkownicy powinni też brać pod uwagę polityczne ryzyko związane z korzystaniem z rosyjskich narzędzi.

Yandex – rola społeczna i wpływ poza Rosją

Yandex to nie tylko wyszukiwarka – to cała grupa usług, które stały się dla wielu podstawą codziennego życia: wiadomości mailowe, mapy, taksówki, czy narzędzia do zakupów. Przez to firma silnie wpływa na kształtowanie środowiska informacyjnego w Rosji.

Propaganda i kształtowanie informacji

Yandex stał się ważnym narzędziem dla władz rosyjskich do wpływania na społeczeństwo. Ograniczając dostęp do wiadomości i promując państwową propagandę, znacząco wpływa na to, co widzą użytkownicy – najczęściej nie mają oni dostępu do innych punktów widzenia. Oznacza to większą podatność na manipulacje i ograniczenie wolności słowa.

Co dalej?

• Yandex stoi teraz przed wieloma problemami. Po wprowadzeniu sankcji firma może mieć kłopoty z nowoczesnymi technologiami czy kontaktami z zagranicą.
• Coraz mocniejsze upolitycznienie roli firmy może ją dyskwalifikować na arenie międzynarodowej.
• Pojawiły się nawet plotki, że Yandex rozważa przeniesienie działalności poza Rosję, by móc dalej się rozwijać.

Jak bezpiecznie korzystać z Yandex?

Ze względu na cenzurę, kontrolę i ryzyko cyberataków używanie Yandexa wymaga ostrożności – dotyczy to zarówno firm, jak i zwykłych użytkowników.

Wskazówki dla marketerów i użytkowników

• Dla firm działających na rynkach rosyjskojęzycznych optymalizacja pod Yandex nadal może być opłacalna, ale ważne jest, by znać i stosować specyficzne wymagania tej wyszukiwarki.
• Regularnie sprawdzaj zmiany w algorytmach oraz prawie – to często wpływa na widoczność stron.
• Lepiej unikać kontrowersyjnych treści mogących zostać ocenzurowanymi lub uznanych za niezgodne z lokalnym prawem.
• Użytkownicy powinni korzystać z różnych źródeł, a nie ograniczać się wyłącznie do Yandexa, zwłaszcza gdy szukają niezależnych informacji.

Alternatywy dla narzędzi z Rosji

• Google – najpopularniejsza globalna wyszukiwarka i zestaw narzędzi dla webmasterów (Google Search Console, Google Analytics).
• Bing, DuckDuckGo – inne wyszukiwarki, które działają niezależnie od rosyjskich firm.
• Dostępnych jest wiele narzędzi marketingowych i SEO niezwiązanych z Rosją, pozwalających prowadzić kampanie bez ryzyka politycznego.

Podsumowując, Yandex pozostaje liderem na rynku rosyjskojęzycznym i posiada algorytm podobny do Google, ale z własnymi unikalnymi elementami. W czasie wojny firma zaczęła jeszcze mocniej kontrolować informacje i wspierać politykę władz, co wpływa na to, jakie treści docierają do użytkowników. Wyciek danych pokazał, że nawet największe firmy nie są wolne od zagrożeń – zarówno technicznych, jak i dotyczących reputacji. Zarówno specjaliści od marketingu, jak i zwykli internauci powinni zachować ostrożność, śledzić zmiany i rozważać alternatywne narzędzia, by zachować dostęp do niezależnych informacji i zadbać o bezpieczeństwo online.